Cup-a-soup

Altijd leuk: de eerste dagen in een land waar een taal gesproken wordt die je niet beheerst. Ik weet allang dat het Fins geen taal is die je als indo-germaan ooit tot in de finesses zult leren beheersen en doe dan ook weinig moeite. Het bedienend personeel in mijn hotel is van Thaise komaf. Grappig genoeg ken ik meer woorden in het Thais, dan in het Fins. Het heeft wel iets geestigs om iedereen in Finland met een stalen gezicht te begroeten met een beleefd ’sawadee’. Maar ‘hei’ werkt ook prima. In alle eerlijkheid: in vier dagen tijd ben ik niet verder gekomen dan ‘kittos’ en ‘koskenkorva’. Het eerste betekent: dank u, het tweede is een lokale vodka-varieteit. 38 procent. Precies genoeg om je te doen vergeten hoe koud het hier in Lapland nog altijd is.

Naar zojuist bekend is gemaakt door een woordvoerder van de VVD komen de liberalen met ingang van 2011 met een eigen poëzieprijs. De tweejaarlijkse prijs, vernoemd naar de liberale staatsman en denker F. Bolkestein, wordt uitgereikt aan de dichter die - zoals het persbericht vermeldt - ‘in zijn of haar werk hetzij in rondelen, hetzij in de vorm van shakespeare sonnetten, disticha of kwartrijnen op overtuigende wijze het liberale gedachtengoed en het oorspronkelijk Nederlandse rivierenlandschap weet te smeden tot een rijmend en metrisch kloppend geheel.’ De prijs (453 euro en een bronzen bokaal van kunstenares E. Terpstra) lijkt in de eerste instantie bedoeld als alternatief voor de Ida Gerhardtprijs waar Bolkestein als jurylid aan verbonden was. Deze week werd bekend dat Bolkestein uit onenigheid over Gerhardt-laureaat, Alfred Schaffer, uit de jury stapte. Afgelopen dinsdag tekende de Volkskrant hierover al uit Bolkesteins mond op: ‘Een aanfluiting, dat deze bundel de prijs krijgt en in het geheel niet in de geest van Ida Gerhardt, de vormvaste en klassieke dichteres die in 1997 stierf, en wier naam aan deze prijs is gegeven’. Zelf blijkt hij Hester Knibbe te hebben voorgedragen. Maar naar algemeen wordt aangenomen zal de strijd om de eerste Terpstrabokaal vooral gaan tussen de Groningse dichters JP Rawie en voormalig dichter des Vaderlands D. van Wissen. PVV-kamerlid Hero Brinkman laat desgevraagd weten dat hij Bolkesteins actie ‘een leuk initiatief ‘ vindt, maar wijst er tegelijk fijntjes op dat hij Bolkesteins timing ‘op z’n zachtst gezegd verdacht’ vindt. In kringen van dichters van het vrije vers is onrust ontstaan over de nieuwe poëzieprijs. Een hermetisch dichter (naam en adres bij de redactie bekend) laat telefonisch weten dat hij vreest ‘dat zijn bundels straks op de loeiende brandstapels van de vormvaste reactie zullen branden’. Zover zal het waarschijnlijk niet komen. Toch vragen ook wij ons af of de klassieke dichteres die in 1997 stierf blij zou zijn geweest met Bolkesteins geroffel op de vormtrommel.

In mijn vademecum ‘Gezin en gezondheid’ staat een mooi plaatje van een lezende jongen met daaronder de tekst ‘goede boeken bouwen het karakter op van de jeugd’. ‘Gezin en gezondheid’ is een boek uit de jaren vijftig met een opzichtige christelijke ondertoon. Als ik die wegdenk, word ik heel gelukkig van de plaatjes van de gezonde ‘moeders der natie’, de ‘kennis vergarende’ studenten en de ‘geleerden in laboratoria’ die de volksgezondheid in dit prachtwerk uitbeelden. De Volkskrant citeert vanochtend M. Februari die op het boekenbal een praatje heeft gehouden:

‘Februari brak juist een lans voor het recht om niet te hoeven lezen als je jong bent (…) Niet met macht, maar met gezag moeten jonge lezers veroverd worden’

Ik was er niet bij. Maar ik hoor het haar zeggen. Ik lees de zaterdagkrant soms vrij oppervlakkig, maar voor M.F. ga ik altijd even zitten. Februari is iemand wier gezag ik vrijwel klakkeloos accepteer. Ook nu weer. Het literatuuronderwijs is vaak een raar, heilloos circus. Je moet jongeren niet dwingen ‘De Avonden’ te lezen en te waarderen. Je moet ze alleen wel duidelijk maken dat de werkelijkheid groter is dan het hokje waar Microsoft, TMF en Dolce & Gabbana e tutti quanti ze hebben opgesloten. En dat literatuur (lees: lezen) een van de middelen is om achter de muren van dat hokje te kijken. En dat de wrede en grimmige waarheid zich niet altijd laat vangen in 260 lettertekens of minder. Een lijst met 25 boeken vol gemurmel over de relatieproblemen en weltschmertz van vieze oude mensen boven de dertig is misschien niet het aangewezen middel om de jonge lezer uit z’n hok te jagen. Maar uiteindelijk moet de veelgeprezen mondigheid van de jonge generatie wel ergens een inhoudelijk anker hebben. Non-fictie en goede jeugdliteratuur lijken mij daartoe de aangewezen middelen. Weg met de borstkloppers die ‘op hun 14e Nabokov lazen’ en weg met de sukkels die het op hun 44ste nog steeds niet hebben gedaan.

Alles wordt minder, behalve de column van Kader A. in de VK op maandagochtend. Die wordt steeds beter! De parels van maandag 8 maart 2010:

De PVV is in Almere de grote winnaar geworden en werd tweede in Den Haag tijdens de gemeenteraadsverkiezingen. Geert Wilders heeft daar gewonnen. (Goed dat hij het er nog even bijzegt, niet iedereen kijkt elke avond naar het jeugdjournaal).

Ik forceer mezelf om hem in deze tekst te feliciteren, maar het gaat niet, het is lastig. Hij is verzadigd met haat. Geert Wilders heeft een doel, een angstdroom, helaas is zijn angst gebaseerd op de werkelijkheid. Een passage als een achtbaan. Eerst willen feliciteren. Waarom zou je? denkt de lezer. Dat denkt Kader ook. Hij vindt het lastig. Dan maar niet. Want Geert zit vol haat en hij heeft een doel. Maar dat doel is een angstdroom. En die is weer gebaseerd op de werkelijkheid. Is dat dan nog wel een droom, vraagt de lezer, duizelig van de snelle bochten, zich af. Maar het karretje van Kader  schiet zo snel door de ochtendkolommen dat je geen tijd hebt om er bij stil te staan. We razen door naar een verrassend accurate samenvatting van Wilders gedachtengoed: Weg met de hoofddoeken / Weg met de Islam in mijn cultuur / Weg met hen die mijn belastingen opeten (sic-er-de-sic!) / Weg met de moslimmisdadigers / Weg met de Koran / Weg met de moskee / Weg met de baard / Weg met de Marokkaanse rotjongens / Zet commando’s in Pak hen!

Je hebt er lang voor in de rij moeten staan, dus je wil er voluit van genieten. Maar jeetje! we zijn al op een kwart en na de felicitatie-looping glijdt het karretje veel te kalm over de rails. Maar dan ken je Kader niet! Allemaal techniek: de meesterverteller houdt in, en zet al je overtuigingen met een snelle kurkentrekker weer helemaal op de kop:

‘Ik woon niet in Den Haag, maar als de helft van de Haagse bewoners zegt dat ze zich niet veilig voelen, dan voelen ze zich niet veilig.’

‘Je hoeft niet in Den Haag te wonen om tot deze conclusie te komen,’ zegt u. ‘Als twee Hagenezen zich onveilig voelen,’ dan geldt hetzelfde, voegt u eraan toe. Houdt u eigenlijk wel van achtbanen? Mevrouw Maggi zegt in zo’n geval altijd: ‘u hoeft niet in dat karretje te gaan zitten. Je kan ook in de botsautootjes. En daar heeft mevrouw Maggi wel gelijk in, maar dan mis je nog twee hele mooie bochten. Wendingen die het middelpunt met zo’n kracht ontvlieden dat je het gevoel hebt dat je eruit vliegt:

‘Agnes Kant, de afgetreden leider van de SP (wat is Agnes Kant… die knappe blonde gezondheidswetenschapster uit… afgetreden? Waarom vertellen ze mij nooit wat?), zei laatst (riemen vast, damesheren!)

‘Geert Wilders is gevaarlijk’. (O, o, o, o!) Ik ben het met haar eens. Ik reconstrueer haar woorden en kom tot het volgende:

‘Geert Wilders maakt mij gevaarlijk’.

You tiger! denk je, goed zo, laat je tanden maar eens zien! Weer een bocht niet zien aankomen:

Ik ben niet tegen Geert Wilders, hij boeit me zelfs, maar zijn woorden en de haat in zijn stem, wekken woede in mij. Ik wil het niet, maar hij plant haat in mijn vlees (vlees?) met zijn formules.

We zijn er bijna. Wat een opwindende rit was het! En nog is het niet uit! Je kan na zoveel verrassingen niet meer zeggen dat de uitsmijter onverwacht komt, maar zeg niet dat hij zich er met een Jantje van Leiden vanaf maakt. Kosten noch moeite… alles voor de grande finale die de kermisbezoeker nog lang zal bijblijven:

‘Ik vrees voor zoveel haat die hij zaait’

(Fin)

Trillend stap je uit. ‘Nog een keer?’ vraagt de enthousiaste puber die naast je zat. ‘Nou, nee,’ mompel je, volgende week weer, misschien.

In de aanloop naar het verschijnen van het Grote Soepboek stuit ik in de Dikke Digitale op een schitterend woord:

taalpathologie
taal•pa•tho•lo•gie
de (v.)
1 richting binnen de taalkunde die gestoord taalgedrag bestudeert

gestoord taalgedrag. En de krokussen in de geveltuin staan ook nog eens in bloei. Wat heerlijk allemaal!

toch een beetje feestelijk altijd, zo’n stemdag. Vroeger, bij de Maggi’s thuis, was het een soort Poolse Landdag. Het begon ermee dat partijgenoot R. een paar weken vantevoren een raamaffiche langsbracht. R. kreeg koffie en met het hele gezin schaterden we om die domme Wiegel met z’n dikke kapitalistenkop. Op de dag zelf - feestelijker dan Koninginnedag - reden geluidswagens door de stad. In de bestuurder herkende je partijgenoot R. Je stak een gebalde vuist op. Later mocht je met je vader naar het stemlokaal waar een andere partijgenoot je breed glimlachend opwachtte. Ons kende ons en ons had het politieke gelijk voelbaar aan onze zijde. Zo is het niet meer. De enige politicus die ik op first name basis ken, staat op de lijst van een partij die zich voor mij in het politieke Delta-kwadrant bevindt. Mijn grootmoeder werd ontslagen vanwege haar ‘rode trekjes’. Een beroemd familieverhaal dat ik koester, net als het verhaal van mijn overgrootvader aan de andere kant, die geen tijd had om het huwelijk van zijn dochter bij te wonen, omdat de plaggenhut die hij voor haar bouwde nog niet af was. Dat is de bagage waarmee de oude Maggi zich vanochtend naar het stembureau sleepte. En nou weet ik ook wel dat de wereld er sindsdien niet in alle opzichten op vooruit is gegaan. En dat de sociaal-democratie anno 2010 niet meer het eerste antwoord is op de problemen van deze tijd. Maar als het potloodmoment aanbreekt en je staat daar zo in zo’n hokje en je overweegt even serieus om wat anders te stemmen, dan komen die beelden weer terug. Mijn hand trekt automatisch naar links. Je probeert een zorgvuldige afweging te maken. Toch maar eens afrekenen met de regentencultuur, de draaikonterij, het biefstuksocialisme? En zo ja, wie gaat het dan beter doen dan Lodewijk Asscher? D’66? SP? Groen Links? De VVD zelfs? Ik maak het hokje rood. Lijst 1, nr. 1. Oops, I did it again. Zo gaat het al bijna dertig jaar. Daar sta ik, ik kan niet anders.