Cup-a-soup

Ik schiet lekker op in ‘binnen de huid’. Ik heb mezelf de niet eenvoudige opdracht gegeven het helemaal uit te lezen. Het probleem is: ik begrijp de jonge Voskuil, op wiens dagboekaantekeningen de oudere zijn ‘roman’ baseerde niet. Hij wil ‘verzet’ en ‘vrijheid’. Sommige mensen willen aandachtig leven, anderen willen succesvol ondernemen, nog weer anderen willen alle postzegels van Tsjechoslowakije. Ik vind het allemaal goed. Maar het is wel vermoeiend om het najagen van zulke verlangens tot in elk banaal detail te moeten volgen. Vooral als het verhaal - zoals bij Voskuil het geval is - bol staat van de gewichtige zelfanalyses die met veel deftig appel op de waarheid worden gebracht, maar wat mij betreft wegzinken in het glibberige moeras van de psycho-analyse voor beginners. ‘Ik begreep dat vriendschap een verfijnde vorm van vijandschap is. Je draait om elkaar heen tot je toe kunt slaan.’ en ‘Boven in het gebouw sloeg iemand op de deur van de zwarte kamer en schreeuwde. Het bonken en schreeuwen galmde in de gangen door. Op hetzelfde ogenblik wist ik dat ik dat was. ‘ Achterhaalde malligheid. En als het nou een klein stilistisch deukje in de vroeg 21ste-eeuwse literaire boter zou slaan… Maar niks hoor. Ook na zijn dood blijft Voskuil putten uit zijn bekende standaardrepertoire (Hij voelt zich nog steeds voortdurend gespannen en bedreigd). Wat overblijft is een eerlijke weegave van een mensenleven in al zijn ontluisterende onzinnigheid.  Maar ik hou vol. Het gaat hier nu eens niet om de schoonheid, maar om het concept. De volledigheid. Ik ben goddank over de helft. Wie dit leest is gek.

Lille, 26 september 2009

In de tweede klas van de lagere school wees alles er al op dat Hadewijch haar vaders liefde voor literatuur had geerfd. Meer nog dan haar vader ontwikkelde ze door de jaren heen de ambitie om in de literatuur door te breken. Carry van Bruggen, Anna Blaman, Jane Austen, maar ook Huysmans rekende ze tot haar grote voorbeelden. Toen ze op haar 29ste verliefd werd op een TBR-patient die vrijwilligerswerk deed in de bibliotheek van het P. Baancentrum, was het op slag afgelopen met de literatuur. Haar vader blijft haar boeken geven, op verjaardagen, met kerst en sinterklaas. Maar Hadewijch lacht hem uit. Ze heeft ontdekt wat het echte leven is, zegt ze.

Een vrouw met een emmertje aan haar stuur fietst over het kerkhof. De tomtom heeft me alle hoeken van Oost-Vlaanderen laten zien, maar nu ben ik toch waar ik moet zijn. Machelen aan de Leie. Ik loop naar de plek waar de kist stond, twee en een half jaar geleden. Achterin, in het nieuwe gedeelte, zie ik zijn naam, geboorte- en sterfdatum en de toevoeging ‘U heb ik lief’.Op de afdekplaat ligt een stuk geplastificeerd papier. De voorzorgen van de maker zijn ontroerend. Er staat niets meer op het briefje, dat toch nat is geworden. En dat maakt de steen die voorkomen moest dat het weg zou waaien futiel. ‘Brief door tranen uitgewist,’ denk ik. ‘Komt er nog wel eens iemand kijken?’ vraag ik aan de mevrouw met de emmer. ‘Niet vaak,’ zegt ze, ‘voor de mensen van hier was hij een vreemde. Voor de mensen uit Nederland is het toch wel ver.’ Ze heeft gelijk. Maar 1 potgeranium, een verpieterd Kaaps viooltje, een plastic mariabeeld en een kaars met Spaans opschrift is toch wel wat karig. Zeker voor hem, die hoopte op stoeten sentimentele homo’s. In plaats daarvan op zaterdagmiddag een vieze oude heteroman van boven de veertig. Ik rij verder naar Gent. In de auto hoor ik boven het geraas van de motor uit zijn stem ‘Dood! Dood!’.

Op facebook (het rookhok annex kopieerapparaat van de thuiswerker) kun je allerhande quizjes doen die je vertellen welk personage in friends je bent, welke schrijver of diepzeebewoner het best bij je past, of je worst lust en zo ja, welke. Als ik tijd zou hebben - een probleem dat ik altijd voor probeerde te blijven, maar dat me nu links en rechts lijkt te gaan inhalen - zou ik graag zelf zo’n quiz maken. Een quiz voor caviabezitters, met als beloofde uitkomst ‘welk soprano’s-personage is uw cavia.’ De familie maggi heeft sinds deze week twee cavia’s. Een klassieke schoonheid die nog niet luistert naar de naam Timmy (het schaap uit Shaun the sheep) en een grote lelijkerd die we in afwachting van een betere naam ‘vreetzak’ hebben genoemd.  Het zijn allebei mannetjes. Preluderend op de feitelijke quiz, denk ik dat Timmy het goed zou doen in de rol van Christopher Moltisanti. Vreetzak is onmiskenbaar Bobby Baccala. Jammer dat we geen vrouwtjes hebben, want ik kan me veel voorstellen bij een knaagdier met de borderline-charme van Gloria Trillo.

In de lijst met zoekresultaten van mensen die per ongeluk op woordsoep terechtkomen (veel regelmatige bezoekers blijken niet te weten dat cup-a-soup een onderafdeling is van www.woordsoep.nl) staan ‘bloot dansen’ en ‘negerlullen’ elke maand weer in de toptien.  Ik probeer me weleens voor te stellen wat dat voor mensen zijn. Het zijn in elk geval mensen die andere hobbies hebben dan ik. Ik vind aangekleed dansen al heel eng. En negerlullen, ook in de betekenis ‘frikadel’ waarin het eenmalig in de soep opdook, zijn aan mij niet besteed. Ik ben een heteroseksuele krokettenman, die slechts nu en dan zwicht voor de verlokkingen van de kaassouflé.

Ik ben in het vreemde gebouw. Achter mij (ik durf niet te kijken) zegt iemand: ‘Ik heb de cursus gedaan. Troostrijk vrijen’. Verder gewoon de krant:

Bisschop Bär heeft een spreekverbod van de kattelieke kerk opgelegd gekregen. Desalniettemin zegt hij in Het Vervolg (Volkskrant, 19 september) ‘Ik heb altijd gevonden dat deze denkers volstrekt in de kerk thuishoorden. Als wat ze beweren niet uit God is verdwijnt het vanzelf. Zo simpel is het.’

Ook mooi (zelfde interview) ‘Ik had eens een verschil van mening met een parochie over hoe daar de mis werd gevierd, waarna een van de parochianen zei: ‘Weet je wat jij mot, Philippus? Wegwezen! Zijn lach weerklinkt door de kloostergangen.’ Fijn gesprek.

LTS-C. Meneer Snoek liet je een motor uit elkaar halen en als je daar mee klaar was, zei hij: ‘zet hem nou maar weer in mekaar’. Veel geleerd van die man. Thuis begon het met een Zündapp, cylinders uitgevijld, nieuwe carburator d’r op. Daarna z’n eerste Escortje. Spoiler, bredere uitlaat, schapenvellen en een embleem van Jaguar op de motorkap. In ‘95 kocht hij zijn eerste Jeep. Die rijdt nog steeds. Op zaterdag gaat hij er het bos mee in, met de jongens van de club. Over vrouwenlidmaatschap is een keer gestemd. Unaniem tegen. Dat zou het jongensachtige karakter van de club te veel aantasten. Het is een prijzige hobby, maar hij kan het betalen. Zijn cursisten betalen 64,50 per uur. ‘Lijkt duur,’ zegt hij als iemand daarover durft te klagen, ‘maar je moest eens weten wat voor kosten wij maken’. Op verjaardagen legt hij uit dat hij het mooiste werk van de wereld heeft. ‘Ze komen bij je binnen als bange kneusjes en ze vertrekken met de wereld aan hun voeten.’ Bovendien: je spreekt nog eens iemand. Had hij al verteld dat een van zijn leerlingen in een keer in ‘De wereld draait door’ was geweest. Met die dansende cavia’s. Heel bekend. En studentes, mooie jonge meiden. Je hoorde hem niet zeggen dat er nooit wat gebeurde, maar nooit op zijn initiatief. Je was je goeie naam als rijschool zo kwijt. Hij staat onder de naam ‘Horizon’ bij de Kamer van Koophandel ingeschreven. Thuis luistert hij graag naar Kongar Ol Ondar, Tuvaanse bovenzang. Hoe dat zo komt, vertelt hij een andere keer nog wel eens.

Nog altijd krijg ik - tot mijn verbazing - reacties van niet-Amsterdammers die bezwaar maken tegen de Amstelodamocentristische toon van de soupe du jour. Nogmaals: ik woon in Amsterdam. (’niet mijn, Uw wil geschiede’). Daar valt op zeer korte termijn weinig aan te doen. Als ik iets schrijf over de Apollolaan, dan gaat dat over de Amsterdamse Apollolaan. Zoals ik het over de Rielerweg (en niet over de ‘Deventer Rielerweg’) zou hebben, zou ik in Deventer wonen. Ik heb geen kwaad in de zin, lieve bewoners van de verre gebiedsdelen over het Rijnkanaal. U bent allemaal goeie mensen en sommigen van u bent grote sukkels. Net als hier. In Amsterdam. Waar ik dus woon.

Een kwestie waar ik nooit uit zal komen. Betekent een cijfertje op een NS-bord dat verwijst naar de mededeling ‘op 25 en 26 december’ nou: ‘uitsluitend op 25 en 26 december’ of ‘eveneens op 25 en 26 december’. Het antwoord weet ik al. Wat me boeit is: is het ook logischer om te denken dat het uitsluitend op 25 of 26 december is. Wanneer is dat besloten? Door wie?

Die oude grap over ’swan’ en ‘Saskatchewan’ laten we even liggen. Uw aandacht graag voor een nieuw (?) fenomeen: een met poesie opgeleukt condoomijzer. ‘Een goddelijke runderstaart wuift naar een stuk drijvend land’. Deze hangt in cafe Bax, Ten Katestraat 119. Meer voorbeelden, desnoods zelf geknutseld?

Waar ik niet van hou: deskundologen die hun vak in voor het volk verteerbare brokken snijden. Populaire wetenschap. De reden waarom we in januari kanker krijgen van visolie en anti-oxydanten, terwijl ons in mei nog was verzekerd dat we honderd zouden worden als we maar elke dag haring zouden eten met een bekertje cranberrysap erbij. Het ergst wordt het als filosofen ons gaan uitleggen dat Plato, Hume en Nietzsche al in hun respectievelijke voorbij eeuwen een oplossing hadden voor de hortende invoering van de OV-chipcard. ‘Sartre, sois brèf,’ vroegen de opstandige Parijse studenten hun intellectuele voorganger. Ik denk er net zo over. (Lange inleiding op:)

Peter Giesen is er ook zo een die het werk van GROTE DENKERS toepast op de wrange realiteit van alledag. Hij schrijft: ‘Ondanks zulke utopische trekjes spoort Russell aan tot nadenken over onze prioriteiten. Is elkaar halfdood concurreren een bijna evangelische opdracht, zoals de meeste economen suggereren? Of moeten we tijd maken voor zinvolle activiteiten die economisch niets opleveren? (…) In weerwil van alle Amerikaans aandoende retoriek - ‘ik ga ervoor’ - is Nederland een land van pretstudies en deeltijdbanen. Laten we dat zo houden.’ Ik leg de krant weg en applaudisseer. Daarna ga ik voor het raam staan kijken naar de Polen die aan de overkant een onverkoopbaar pand opknappen.

Bij boekhandel Hoogstins (ook voor uw krokodillenlederen aktentas) liggen stapels boeken over ‘mindfulness’. Als je op een boerderij tussen Meddo en Huppel woont, is het je misschien ontgaan, maar de spirituele medemens heeft het aandachtig leven ontdekt. Ouwe wijn in nieuwe zakken. Op zichzelf niet onsympathiek en vooralsnog onschadelijk, maar het wachten is natuurlijk op het eerste tramongeval van iemand die van zijn mindfulle goeroe de opdracht heeft gekregen het mos tussen de tramrails eens volledig te doorgronden. Vandaag noteren we in het (tweede!) stuk dat de VK er in 1 week aan wijdt de prachtige zin: ‘Ik voelde ook wel gêne,’ zegt een van de cursisten, ‘dan zie ik mezelf hier zo zitten met een rozijntje.’ Dat beschrijft heel mooi de blik in de ogen van Floortje Smit (1979) die een column heeft op de filmpagina en als zodusdanig d’r eigen stoel mee mocht brengen. Heel haar wezen keert zich van de camera af, ze staat op het punt op te springen en gillend de studio te verlaten. Ze lacht, omdat ze weet dat dat van haar wordt verwacht, maar het huilen staat haar nader. De fotosessie heeft een uur geduurd en in dat uur heeft de fotograaf net iets te vaak en te dramatisch geroepen ‘ik weet niet wat ik met je aanmoet’. Arme Floortje. Die wou gewoon eens een leuk stukkie schrijven zo nu en dan. Dat van die foto hadden ze er niet bij verteld. Wij ondertussen stellen vast dat haar stoel, een robuuste en tegelijk elegante brok nieuwe zakelijkheid (nog van haar overgrootvader geweest) de mooiste is in de reeks totnogtoe. Als ze er nou alleen eens wat mindfuller op zou gaan zitten.

Ik was er net niet bij, 20 jaar geleden. Ik studeerde eind augustus af op Paul van Ostaijen en besloot begin september op zoek te gaan naar de plekken waar hij begin jaren ‘20 in Berlijn ongelukkig rondzwalkte. Ik kocht twee (!) identitätsbescheiningungen van somberkijkende Oostduitse douaniers, want er was iets mis met mijn paspoort. Ik werd er net zo ongelukkig als mijn bewonderde voorbeeld en reisde via Hamburg door naar Napels. Twintig jaar later rij ik met tante Corolla op de Ringweg en luister naar ‘over de muur’ van het klein orkest. Kippevel, altijd weer, maar misplaatst kippevel. Het is voorhistorische socialistische propaganda die lief klinkt, maar kant noch wall raakt.

“Maar wat is nou die vrijheid zonder huis zonder baan
Zoveel Turken in Kreuzberg die amper kunnen bestaan
Goed, je mag demonstreren, maar met je rug tegen de muur
En alleen als je geld hebt, dan is de vrijheid niet duur”

Vragen bij de tekst: leg uit waarom die Turken in Kreuzberg ‘amper kunnen bestaan’ (motiveren!)

Wie heeft die muur gebouwd? Waarom mag je alleen met je rug daartegen demonstreren?

Hoe definieert de tekstdichter het begrip vrijheid? Zou dat in de DDR anders zijn geweest? En kon de tekstschrijver dat weten? Bonusvraag: hoe?

 Mevrouw Maggi is zo’n vrijgevochten tiepje dat haar eigen achternaam gebruikt. Ik noem haar altijd liefkozend mevrouw Maggi, maar haar meisjesnaam is Knorr. Als er - altijd onder het eten - een dimwit met een Rotterdams accent belt, mij aan de lijn krijgt en vraagt: ‘Spreek ik met meneer Knorr?’ weet ik wel hoe de vlag erbij hangt. (Mevrouw Maggi doet de administratie zoals dat hoort in een goed traditioneel huwelijk). Kortgeleden bood gsm.nl mij twee laptops of twee fonkelnieuwe Nokia’s aan als ik mijn telefoonabo over zou zetten. Ik heb al een laptop en een mobiele telefoon. En net zoals ik aan 1 mevrouw Maggi mijn handen al vol heb, hoef ik ook geen twee laptops of mobilofoons. Ik probeerde het op een accoordje te gooien. Zou ik in plaats daarvan een nieuwe vouwfiets kunnen krijgen? Dat moest Joke Bruis II even opzoeken. Ik ben al jaren op zoek naar een manier om telemarketeers op een vriendelijke doch geestige manier in hun eigen kont te prikken. De Amerikaanse grapjas Tom Mabe is sinds vandaag mijn lichtend voorbeeld. begint op 0.18 (Dank je Robbie!)

Ik ben in het bezit van een DVD-box van een tv-serie waar ik tot een week geleden nooit van had gehoord. ‘Dead wood’. Het is een serie uit de HBO-stal. Dat is soms goed nieuws (Six feet under), soms verschrikkelijk goed nieuws (The Sopranos) en soms een garantie voor een mooi vormgegeven diepvrieszak vol gebakken lucht (Carnival). De balans sloeg al stevig uit naar positief en de eerste vier afleveringen van ‘Dead wood’ gooien nog wat extra gewicht in de HBO-schaal. Plaats en tijd van handeling: het Wilde Westen, 1875. Een goudzoekersdorp in South Dakota dat nog niet onder de wetten van Washington valt. Wetteloosheid, bandeloosheid, geweld, ziekte en dood. De Sopranos meet Lucky Luke, zou je zeggen. Maar niet alleen de locatie en de personages verschillen. Ook de verteltoon en de dialogen. Het belangrijkste personazie voor mij is al Swearengen, a limey cocksucker, in de woorden van Calamity Jane. Een cynische, nietsontziende zakenman die zijn geminachte zakenpartners en ondergeschikte in Shakespeareaanse zinnen het graf in spreekt. De badmouthed Calamity Jane wordt gespeeld door een actrice die (mooi!) Robin Weigert heet. Prachtig personage ook, fragiel en daadkrachtig, heldhaftig en bang tegelijk. Probleem: de ondertiteling moet op Nederlands, want het archaische en ingewikkelde Engels is moeilijk te volgen. Dan wordt een aangenaam verrast gemompeld ‘Why Wild Bill’ in het Nederlands ‘Waarom Wild Bill?’ Kleine smet. Wordt vervolgd.

Mevrouw Maggi heeft een boek vertaald dat door het CPNB bekroond is met een Vlag en Wimpel. Daarom mogen meneer en mevrouw aanschuiven bij het kinderboekenbaldiner. Meneer Maggi is daar een beetje zenuwachtig over. Hij wordt altijd een beetje zenuwachtig van mensen uit ‘het boekenvak’. Het woord doet hem denken aan de deftige professor Kien uit Die Blendung van Elias Canetti. Die wordt door zijn kwelgeest Fischerle, een bultenaar met schimmige bedoelingen, voortdurend ‘boekenbranche’ genoemd. Meneer Maggi voelt zich meer verwant aan de misvormde dwerg dan aan de branche en vreest dat zijn aanwezigheid temidden al die vakmensen snel in de smiezen valt. Komt nog eens bij dat hij morgen bij de openbaarmaking van de AKO-longlist mag zijn. In het programmaoverzicht staat expliciet ‘besloten bijeenkomst’ en ‘alleen voor boekenvak en media’. It should be perfectly clear I’m neither. Ik ben op de helft van Angels of death, een schokkend inkijkje in de wereld van criminele Amerikaanse motorhelden. Een spannende reconstructie van undercoveractiviteiten. De ontdekking met alle gruwelijke gevolgen van dien ligt permanent op de loer. Maar de dappere undercoveragent Dobyns houdt vooralsnog zijn cool. Een man moet doen wat een man moet doen. Manuscripta, morgen 10 u. Straight face.