Cup-a-soup

Je leerde mekaar kennen bij de drumband, kreeg verkering, trouwde in het dorpshuis met bloemen van ’t Stekje en een taart van Hendrickx en ging op huwelijksreis naar Thailand, Las Palmas, of gewoon naar Terschelling. Weggaan, uitsluitend voor de sensatie van het terugkomen. Om te kunnen zeggen: ‘ik ben blij dat we weer thuis zijn’ als iemand daar naar vroeg. Maar dat was toen thuis nog thuis was, toen Teunis nog leefde. Vorig jaar is ze voor het eerst tien dagen naar Istanbul geweest. Alles gezien: de Blauwe Moskee, de Bosporus, het Topkapi paleis en de Hagia Sofia, natuurlijk. Waarom hij haar nooit verteld heeft dat hij het zo zwaar had, neemt ze hem allang niet meer kwalijk. Maar sinds ze terug is uit Istanboel denkt ze dat ze nooit terug hadden moeten komen, destijds. Er was zelfs een tijd dat ze dacht dat het aan haar lag. Dat hij zijn eenzame gang naar de zolder nooit was gegaan als ze op haar 24^ste met hem aan de oever van de Bosporus pootje had durven baden. Op een website voor lotgenoten las ze de bittere woorden van Gekkie72. Die schreef: ‘ik ben bang dat ik hem te veel belemmerd heb’. Na intensief mailcontact hebben ze elkaar in maart voor het eerst in het echt gesproken. Gekkie72 heet in werkelijkheid Yvonne. Als je ze zo ziet zitten op het terras van ‘De Wereld’ zou je niet zeggen dat daar twee vrouwen zitten die volgende week met een zelfgebouwd vlot meedoen aan tobbedansen. Gisela verheugt zich erop. Onder ‘motivatie’ heeft ze in de aanmeldingsbrief in blokletters geschreven: ‘IS IETS DAT IK MIJN HELE LEVEN AL HEB WILLEN DOEN’. Op de avond voor de reis naar Enkhuizen gaat ze nog wel even langs Teunis’graf. Ze wil iets verontschuldigend zeggen, maar de woorden willen niet komen.

Dat zijn vader dominee was, vertelde hij niet aan iedereen. Zijn vrouw wist het. Verder had hij het in een zwak, dronken moment wel eens laten vallen in het gezelschap van zijn academievrienden. Het was nooit meer ter sprake gekomen en hij ging er vanuit dat zijn jaargenoten het weer vergeten waren. In Veenendaal, waar hij was opgegroeid, had hij wel gevoeld hoe de mensen naar hem keken. Dat zou hem in Rotterdam niet meer overkomen. Hij geloofde nergens in. De boedhabeelden naast de schouw waren van Odette. Toch was er altijd dat moment, als hij zijn hand uitstak om een van zijn leerlingen uit het water te trekken. Dan kwam er iets herderlijks over hem. En de galm in het lege zwembad – als de ouders weg waren en de kinderen met bange ogen naar hem opkeken. Dan was hij even niet de zoon van de dominee, maar de dominee zelf. Dat kwam dan wel weer goed als zo´n godverdommes verwend kutjoch niet door het onderwatergat durfde. ‘Je moest eens weten wat ik allemaal niet durf,’ siste hij in zo’n geval. En dan was hij weer gewoon Harwin, de jongen die balletdanser had willen worden. Maar door zijn vader naar de academie voor lichamelijke opvoeding was gestuurd.

Op de Koninginnedagmarkt lag de jeugd van zijn kinderen over twee kleden verspreid. Scoop. Muck en Dizzy en Rolly ook. Anders dan hij verwachtte, deden ze er niet moeilijk over. Niet alles kon mee naar Canada, dat begrepen zij ook wel. Hij probeerde zich voor te stellen hoe het zou zijn als ze het huis niet hadden verkocht. Dan zou de kist met autootjes pas in 2035 van zolder zijn gekomen. Dan zouden ze de plastic wagentjes nog een keer vertederd door hun handen laten gaan en zou hij tegen zijn kleinkind zeggen: ‘kijk, daar speelde je vader vroeger mee.’ En hij zou voordoen hoe de grijper van de shovel op en neer ging tijdens het rijden. Hij nam de vervilte Pikachu in zijn handen en verzonk in gepeins. Zijn vrouw kwam naast hem staan en legde een hand op zijn onderrug. ‘Denk maar aan de schone lucht daar,’ zei ze begripvol, ‘volgende winter gaan ze met de hondenslee naar school’. Hij probeerde het zich voor te stellen. De eindeloze wouden, de bergmeren, het grote houten huis met de brede veranda. De winters die nog winter waren, de beken vol zalm, de jongens in hun eigen kano. Een jongetje in een oranje t-shirt deed een bod op een stapel Pinkeltjes. Vijf stuks voor drie euro. ‘Dat is een vergissing,’ mompelde hij, ‘die zijn niet te koop’.

Het dromen over de toekomst hield nooit op voor Ermin. Als kind bezocht hij met z’n vader het Stedelijk Museum in Amsterdam. Daar zag hij ‘who’s afraid of red yellow and blue’. Zo’n kunstenaar worden, dat leek hem ook wel. Maar toen de leraar Nederlands hem ‘Zolang te water’ van Simon Vinkenoog te leen gaf, trok zijn belangstelling meer in de richting van het schrijverschap. Hij heeft van alles gedacht en gehoopt te kunnen worden. Hotelmanager in Salamanca, kamelendrijver in Kairouan, lijnvlieger voor een Braziliaanse binnenlandse maatschappij. Laatst nog zag hij een documentaire over mensen die in Antarctica leven en werken. Dan droomt hij meteen weg en ziet zichzelf in een knalgele bulldozer door de sneeuw ploegen. Hij weet inmiddels dat zijn tijd beperkt is en dat hij in het ontwikkelen van zijn talenten had moeten investeren. Het is te laat om kapitein op de wilde vaart te worden. Bovendien: wat weet hij nou van de sterren? Toch kan hij niet op de pier bij IJmuiden staan, zonder zichzelf - met de kleppet strak over de ogen - aan boord van een groot containerschip over de zee te zien turen. Hij werkt binnenkort 25 jaar als kraambouwer op de markt. Maar daarnaast mag zijn carrière als toekomstdromer niet onvermeld blijven. Zeg nou eerlijk: is zo iemand niet een eersteklas romantische figuur?

Je kon er ook letterlijk over dromen, over de toekomst. Dat was Gerhard gelukkig maar een keer overkomen. In zijn examenjaar, vlak voor het mondeling tentamen geschiedenis, wandelde hij ’s nachts door de gangen van een druk universiteitsgebouw met zo’n rare platte baret op zijn hoofd. Iemand zei: ‘welkom in de tempel van de wetenschap.’ Een publiek van zeker duizend mensen volgde hem nieuwsgierig terwijl hij de trap naar het spreekgestoelte opging. ‘Professor Luykjens’ zal nu spreken over de rol van de kwantummechanica in het westerse denken van de afgelopen twintig jaar.’ Later heeft hij nog weleens geprobeerd te bedenken waar die woorden vandaan kwamen. Natuurkunde zat niet in zijn pakket en de enige plek op de wereld waar de wetten van oorzaak en gevolg voor de jonge Luykjens iets betekenden, bevond zich diep in het motorblok van zijn Kreidler. Voor het mondeling geschiedenis kreeg hij als enige leerling van zijn lichting een keiharde tien. Maar uiteindelijk heeft hij de tempel van de wetenschap nooit van binnen gezien. Bij de verzinkerij waar hij die eerste zomer vakantiewerk deed, viel hij op door zijn doortastendheid. Hij geeft er nu leiding aan twaalf mensen. ’s Avonds bekijkt hij oorlogsdocumentaires op DVD, of bladert in vintage handleidingen over bromfietsonderhoud. Hij ziet de verbazing wel als oud-klasgenoten hem tijdens de reünie vragen wat er van hem geworden is. Maar uitleggen hoe beslissend die droom voor zijn levensloop is geweest, daar begint hij niet eens aan.

In de tweede klas van de lagere school wees alles er al op dat Hadewijch haar vaders liefde voor literatuur had geerfd. Meer nog dan haar vader ontwikkelde ze door de jaren heen de ambitie om in de literatuur door te breken. Carry van Bruggen, Anna Blaman, Jane Austen, maar ook Huysmans rekende ze tot haar grote voorbeelden. Toen ze op haar 29ste verliefd werd op een TBR-patient die vrijwilligerswerk deed in de bibliotheek van het P. Baancentrum, was het op slag afgelopen met de literatuur. Haar vader blijft haar boeken geven, op verjaardagen, met kerst en sinterklaas. Maar Hadewijch lacht hem uit. Ze heeft ontdekt wat het echte leven is, zegt ze.

LTS-C. Meneer Snoek liet je een motor uit elkaar halen en als je daar mee klaar was, zei hij: ‘zet hem nou maar weer in mekaar’. Veel geleerd van die man. Thuis begon het met een Zündapp, cylinders uitgevijld, nieuwe carburator d’r op. Daarna z’n eerste Escortje. Spoiler, bredere uitlaat, schapenvellen en een embleem van Jaguar op de motorkap. In ‘95 kocht hij zijn eerste Jeep. Die rijdt nog steeds. Op zaterdag gaat hij er het bos mee in, met de jongens van de club. Over vrouwenlidmaatschap is een keer gestemd. Unaniem tegen. Dat zou het jongensachtige karakter van de club te veel aantasten. Het is een prijzige hobby, maar hij kan het betalen. Zijn cursisten betalen 64,50 per uur. ‘Lijkt duur,’ zegt hij als iemand daarover durft te klagen, ‘maar je moest eens weten wat voor kosten wij maken’. Op verjaardagen legt hij uit dat hij het mooiste werk van de wereld heeft. ‘Ze komen bij je binnen als bange kneusjes en ze vertrekken met de wereld aan hun voeten.’ Bovendien: je spreekt nog eens iemand. Had hij al verteld dat een van zijn leerlingen in een keer in ‘De wereld draait door’ was geweest. Met die dansende cavia’s. Heel bekend. En studentes, mooie jonge meiden. Je hoorde hem niet zeggen dat er nooit wat gebeurde, maar nooit op zijn initiatief. Je was je goeie naam als rijschool zo kwijt. Hij staat onder de naam ‘Horizon’ bij de Kamer van Koophandel ingeschreven. Thuis luistert hij graag naar Kongar Ol Ondar, Tuvaanse bovenzang. Hoe dat zo komt, vertelt hij een andere keer nog wel eens.

Als kind leek het Tom de wereld: werken in een pretpark. Nog hoort hij de woorden van zijn vader: ‘jongen, het is net als werken in een bakkerij. De eerste week eet je je misselijk, de tweede week kun je geen tompouce meer zien.’ Die raad sloeg hij al op zijn vijftiende met een rotklap in de wind. Hij begon bij de botsautootjes. Daar heeft hij nog steeds fijne herinneringen aan. Annemarie leerde hij kennen bij de overdracht van de wisseldiensten in het kassahok van de Holy Cranes. Ze hebben een zoontje dat Jamie heet en van rondtrekkende collega’s hoort hij dat hij op hem lijkt. Soms stuurt hij een paar meier in een enveloppe naar een postbusnummer in Apeldoorn. Hij heeft er weinig vertrouwen in dat dat geld goed wordt besteed, maar het sust zijn geweten. Toen hij vijfendertig was, had hij zijn eigen schiettent. Om redenen waar hij nooit over spreekt, was die al na 1 seizoen op de fles. Hij is bijna vijftig nu. Als iemand hem vraagt hoe hij het volhoudt, laat hij zijn aktetas zien. Bruin brood met kaas en slablaadjes, een mandarijntje en dagelijks een halve liter volle melk. Hij eet nooit van de frituur, want – zo heeft hij maar al te vaak gezien – daar word je niet oud mee in dit beroep. De jongens van de carrousel noemen hem Petje Vitamientje. Vindt hij best, hij houdt wel van een gebbetje. Rondreizen gaat al een hele tijd niet meer. Slechte rug. Tegenwoordig slaapt hij elke avond lekker in zijn eigen bed. Een vetpot is het niet. Maar die 13e maand, het kerstpakket en het busabonnement van de zaak zijn lekker meegenomen, vindt hij. Plus dat de bedrijfsleiding het volste vertrouwen in hem heeft. Ze hebben hem de verantwoordelijkheid gegeven over de kop en schotels, de brandweerauto’s en de buggy’s. Drie attracties! Hij moet z’n kop d’r goed bijhouden, daar maakt hij geen geheim van. Mensen die geduldig hun beurt afwachten, dat is niet meer. Maar zelfs op de drukste zaterdag van het jaar slaagt hij er altijd nog wel een paar keer een high five uit te wisselen met een jongetje van vijf of zes jaar. Zo’n jongetje dat ervan droomt op de kermis te werken als hij later groot is. (Julianatoren, 15 augustus 2009)

Je gaf iemand een keer een knal voor z’n kanis, iemand die er nota benen nogal om had gevraagd, en het leek gedaan met je kansen op een verzoenlijk bestaan. Dan kon je met behoudsel van je uitkering nog op z’n hoogstens oppasser worden bij het pierenbadje. De plee schoonmaken waar gajes van vier overheen te zeiken stond, de ouders met d’r dikke melik d’r pats bovenop. En niks te blowen, anders had je die schijtmajoor van de reclassering op je nek. En van de ijsverkoop die ze oogluidend toestompten werd Teunes ook niet rijk. Ene grote pisbak van natte ellende was het. En voor wat? De troel die d’r maagdelijkheid hij op de eerlijke blote vuist had gedacht te bewaren, die hoer van twee uro-stuivers lag nu met d’r kut op de camping. Zestien maanden en nog geen SMS-je, geen persoonlijkheidje of op z’n minstens een slof peuken. Ze moesten niet denken dat hij nog es voor een wijf door het vuur zou gaan. Maar uit principe was-t-ie gek met kinderen. Teunes was er zo een die liever in z’n voor- dan in z’n achteruit keek. En bij de reclassering zagen ze zekers wel groeimogelijkheden. Een kinderdagverblijf, de spinazieacademie d’r achteraan. Ze moesten niet over z’n frisgedweilde vloer pissen, maar in de grond was-ie gek op dat kleine schorem. Plus dattie wist hoe je ze aan moest pakken. Hadtie van z’n moeder.

Luidt de laatste reactie van de e-coach op www.hartenziel.nl, een zeitgeistig onderfiliaal van de Volkskrant. Als je te veel gedronken hebt, heb je soms het gevoel dat het goed is om even over te geven, maar dat er dan niks komt. Voor zulke gevallen ga ik deze toch even boven de vlakspoeler hangen. (Hè, altijd zo negatief! Je zou je zelf eens moeten laten e-coachen! Je zal zien dat jouw pitch ook een stuk sterker wordt, als je je werkwijze durft te benoemen.) Werkelijk: vroeger hoorde je weleens klagen dat we van de wieg tot het graf verzorgd werden. Tegenwoordig komen we die wieg helemaal niet meer uit. Schoolbegeleiders, studieloopbaanbegeleiders, arbeidspsychologen, personal coaches schommelen ons zachtkens in een comfortabel slaapje. Tussendoor drinken we heilzame theetjes en sapjes en laten we ons (de boog kan niet altijd gespannen zijn) lekker insmeren met warme klei en huilen we op de Veluwe met z’n allen gehurkt in een kring rond de latrine een lied naar de maan. A world gone haywire. Maar wanneer komt nou de beloofde verlossing? Nu rond ieder individu een team van professionals danst die de moderne mens als een minigolfballetje door het leven coacht, (en wat dat dan allemaal kost!) zou je toch langzaamaan wat resultaat willen zien. De belastingdienst die terugbelt als je ze erop hebt gewezen dat ze je jaarinkomsten een ton te hoog hebben geschat. Een student Nederlands die na zes jaar studie weet dat Vondel en Giphart verschillende genres beoefenen. Een meisje bij de kassa van Albert Heijn dat weet dat je geen ‘doeidoei’ zegt tegen bejaarde heren. Maar vooral ook: gelukkige gezichten op straat. ‘Vrolijkheid, dansen, springen, hier zijn we daar zijn we.’ Dat gekootsj brengt lamme en laffe individuen voort. Het is een zelfvervullende industrie die mensen aanmoedigt hun volwassenheid uit te stellen tot de man met de laptop van de Monuta of Avvl voor de deur staat. En die dan trouwens nog een stukje uitvaartbegeleiding komt aanbieden. Een natie van krijsende zuigelingen, de beentjes trappelend in de lucht. Wie kan mij leren overleven in deze wereld die niet de mijne is. (Alleen serieuze reacties!)

In luchtvaartkringen deed een mop de ronde:

‘hoe weet je dat er een piloot op het feest is?’

‘Daar zorgt hij zelf wel voor’.

Vanaf het moment dat gezagvoerder Voorthuizen (Cor voor intimi) dat voor het eerst hoorde, probeerde hij zich in te houden op bruiloften en partijen. Maar dát viel nog niet mee! Er leek geen einde meer te komen aan de gesprekken met vrienden en familie. Gedesillusioneerd stelde hij vast dat de meeste van zijn vrienden het een stuk beter deden in de rol van ademloze toehoorder. Hij ontdekte ook dat piloten niet het patent hadden op lange monologen over hun eigen werk. Maar hij vond een near-crash in in Kathmandu toch net even spannender dan een civielrechtelijke procedure over een kapot bankstel. Ook als de eigenaar van dat bankstel toevallig de burgemeester van Naarden was. Eind augustus 2008 nam hij met een verhaal over een kerosinelozing boven de Noordzee de draad weer op. Hij eet en lacht weer en oogt een stuk gezonder. Zijn vrouw is er ook van opgeknapt. Ze dacht dat hij depressief was, of een ongelukkige affaire had. Als je aan haar vraagt hoe het nu met hem gaat, zegt ze, zoals altijd: ‘Heel goed, Cor doet dingen waar anderen alleen van durven dromen.’

Als je doodging moest je zien dat je zoveel mogelijk mensen aan je graf had staan. Dat was uiteindelijk de enige graadmeter voor een succesvol leven op deze wereld. Dat had Nina tenminste altijd gedacht. Maar rond haar veertigste kreeg ze -in de pauze tussen twee cursusblokken kwaliteitsmanagement - een Aha-erlebnis: het deed er niet toe hoevéél mensen je aan je graf had, het ging erom in hoeverre jouw dood ze werkelijk aan het hart ging. De openbaring kwam op een rottig moment: middenin een fusie en vlak voor de verhuizing. Maar ze besloot door te zetten. Kwaliteit boven kwantiteit. Meer ruimte voor intuïtie. EQ boven IQ. Haar horloge deed ze weg. Een goed gesprek mocht even duren, maar het woord ‘investeren’ wou ze in dit verband niet horen. Aan het begin van de eeuw had ze nog even de hoop dat ze haar inzichten bedrijfsbreed kon doorvoeren, maar in de grimmige kapitalistische realiteit van de woningbouwvereniging was weinig ruimte voor oprecht contact.
In eerste instantie vloeide ze nog best lekker af, maar op tweeënhalve ton in guldens hield je het nou ook weer niet tot in de eeuwigheid uit. De crematie was sober. Uiterst sober. Er was koffie. Wie wou kon een plak cake nemen. De distributeur van de daklozenkrant had er een dag vrij voor genomen. Flash, Zopie, Kobus, Infinite en ouwe Theo waren er. Met z’n allen op de brombakfiets. En er was een dichter met een mooie diepe stem die iets voorlas over natte lompen, scheuren in de aarde en het warme licht van morgen. Misschien, dat weet niemand, heeft Nina het allemaal wel gezien, vanuit een dimensie die wij niet kennen. Nog niet.

Onder de familieleden die met kerst in de mooie kamer samenkwamen, was er maar een die wel eens een grapje maakte. Als de mannen zich vermeiden in retorische betogen over de toekomst van het land, fluisterde tante Ingrid achter de kerstboom met twinkelende ogen in zijn oor ‘En, weet je nou al wat je later wil worden?’ Wat hij worden zóu, wist Karel Gustaaf allang. Maar dat betekende niet dat hij er niet over mocht nadenken wat hij worden wóu. ‘Pyrotechnicus,’ fluisterde hij terug. En hij troostte zich met de gedachte dat hij een van zijn lakeien altijd opdracht kon geven een werkbezoek aan een vuurwerkfabriek te arrangeren. En zo gebeurt het, tot de dag van vandaag, daadwerkelijk. Een keer per jaar. De eerste twee keer is tante Ingrid met hem meegegaan. Daarna werd ze koningin van Denemarken en werden zulke excursies protocollair te ingewikkeld.

Het meisje van de escort-service vond alle mannen eigenlijk wel aardig. En ze had ook geen hekel aan seks, wat in haar beroep wel zo makkelijk was. Als kleuter hield ze zich vast aan de rokken van haar moeder. Ze durfde bijna niet omhoog te kijken, zo mooi vond ze haar. In gedachten zag ze zichzelf als volwassen vrouw. Hetzelfde golvende haar, klein tasje voor sleutels en sigaretten en die rokken dus. Stippen en strepen, wapperend als vlaggetjes op de Vlaamse kermis. ‘Net als mama,’ zei ze, als de ooms haar vroegen wat ze worden wou. Alleen in de bitter blikkende kerel die met zijn gestamp het geruis van haar moeders rokken overstemde had ze geen zin. Na het vertrek van de escort-chauffeur, liet ze zich door haar klant de hand kussen en fluisterde: ‘wij gaan het leuk maken samen, noem mij maar Babette.’ Toen haar moeder eenmaal wist wat ‘Babette’ voor werk deed, wilde ze niets meer met de dochter te maken hebben die haar vroeger zo bewonderd had. Verdrietig, vond ‘Babette’. Tegelijk was ze blij dat haar herinneringen nu niet meer werden bezoedeld door moeders lichamelijke aftakeling. Het fotomapje in haar werktas bleef haar dierbaarst bezit. Als het echt gezellig werd, haalde ze die weleens uit haar tasje. Mannen die zeiden dat ze op haar moeder leek, mochten rekenen op haar volledige inzet.

De vioollessen van mevrouw Luitingh-Sijthoff waren een marteling. Veel liever zou Marc hebben leren drummen, maar hij wist dat hij daar bij zíjn ouders niet mee hoefde aan te komen. Op zijn zestiende stapte hij over op de gitaar. Officieel omdat hij net zo mooi wilde leren spelen als Paco de Lucia, ‘the undisputed grand master of the flamenco.’ Zijn vader nam hem mee naar Parijs om De Lucia te horen spelen. Marc vond er niet veel aan. Maar in de metro zag hij met grote witte letters op een zwart affiche de naam ‘Lou Reed’ staan. Die naam bleef hangen, hoewel hij pas op kamers in Utrecht voor het eerst ‘venus in furs’ hoorde en ook daar niet echt warm voor liep . Op het conservatorium (lichte muziek, hoofdrichting jazz-gitaar onder inmiddels verzwakt protest van zijn ouders) gold het als not-done popmuziekconcerten te bezoeken. Hij deed het toch. En hij kan nog steeds woordelijk reproduceren hoe Reed die avond Satellite of love aankondigde. Met het conservatorium was het toen wel gedaan. Hij had zijn role model gevonden: robuuste frontman van een vierkoppig gezelschap, leren broek, de gitaar losjes voor het kruis. Door velen op handen gedragen, slechts door een kleine groep werkelijk begrepen. De breuk met zijn ouders - had hij dat geweten! - duurde nauwelijks een half jaar. Voor het kerstdiner musiceren ze samen in het ouderlijk huis. Sonates van Koželuh voor piano en viool. Sfeervol. De rest van het jaar raakt hij zijn viool niet aan. Door de week bakt hij stokbroden af in het bedrijfsrestaurant van een grootwinkelbedrijf. In het weekend schnabbelt hij bij op riviercruiseschepen. Als de schuit vol Amerikanen zit, kondigt hij de nummers een voor een aan in de woorden van Lou Reed (Werchter 1985) ‘Now I know most of you showed up here to hear us do our slow romantic ballads, for which we’re most well known. So we are going to and this one’s called ‘Huilen is voor jou te laat’. Daar heeft nog nooit iemand om gelachen. Ook de drummer, die zijn beste vriend is niet.

Dat hij niet meehelpt bij het opbouwen van het springkussen voor het straatfeest is geen luiheid, maar angst. Hij is bang voor een keten van oorzaken en gevolgen, aan het eind waarvan iemand hem ooit ‘een actieve vrijwilliger’ zal noemen. Die kans is vooralsnog te verwaarlozen. Alleen mevrouw Blazer van 102a weet dat hij ’s nachts in het geniep de peuken en de blikjes uit de geveltuin plukt. Zij weet het en Karel weet dat zij het weet. Ze hebben het er niet over.

Dat het uiteindelijk geen hotel aan zee was geworden, maar een bed en breakfast (een half uur het binnenland in) deed volgens hem niets af aan het idee. De cipressen, het geuren van de kruiden in de tuin en het hypnotiserende gezang van de krekels, daar ging het hem om. Dat zijn vrouw niet op Sofia Loren leek, maar op Silvia de Leur en dat ze van die rare dunne sigaretten rookte; hij nam het allemaal voor lief. Als ze in Amstelveen waren gebleven, had ze het evengoed buiten de deur gezocht, zij het niet perse met een man die Mauro heette en een hondentrimsalon dreef. De dingen gingen zoals ze gingen. Maar wie hem rond de kerst in een Nederlandse winkelstraat zag lopen, kon het niet ontgaan dat daar iemand liep, die op zijn zesde al heel goed wist waar hij op zijn 46^ste wilde zijn.

De meeste mensen wouen dokter worden, ruimtevaarder, kunstschilder of profvoetballer. Hoe hoger ze het zochten, hoe beter hun excuus om halverwege van plan te wisselen en uiteindelijk rijinstructeur, beroepsmilitair of iets op de afdeling brood en banket van Albert Heijn te worden. Als je dromen te dicht bij je talenten lagen, keken ze je erop aan als je ze niet waarmaakte. Constant heeft daar allemaal nooit bij stilgestaan. Toen hij zes was wilde hij orgelman worden. Van het hoongelach van de anderen heeft hij zich nooit wat aangetrokken. Hij wist wat hij waard was en kocht nog voor zijn vijfentwintigste zijn eerste draaiorgel. Gewoon Hollands repertoire. Zo nu en dan een moppie rock ’n roll. Alleen het meisje uit de klas dat dokter wilde worden, was dat uiteindelijk ook geworden. Toen de school 25 jaar bestond hebben ze elkaar wel gegroet, maar verder niet gesproken.

Als de mammoetwet er niet was geweest, was Hilde misschien wel strijkster geworden, net als haar moeder. Ze herinnert zich nog goed hoe ze als klein meisje de wereld van geuren en geluiden betrad, waar haar moeder kreukels en vouwen uit herenoverhemden en -pantalons streek. Geestdodend werk, zou je zeggen, maar de dames zongen erbij en er werd veel gelachen. Dat kun je van Hildes huidige werkkring niet zeggen. Na een studie in de niet- Westerse antropologie (met jarenlang verblijf in Guatemala) werkt ze nu als teamleidster Spaanstalige markten bij een call-center in Zoetermeer. De task-force die ze aanstuurt, voert met name enquêtes uit op het gebied van industriële rubberwaren. Ze spreekt vrijwel accentloos Spaans en voor wie erom vraagt, zet ze de piramide van Maslow nog altijd zonder haperen op papier: lichamelijke behoeften beneden, zelfontplooiing bovenin. Helemaal te bewijzen valt zoiets niet, maar ze denkt dat haar moeder uiteindelijk gelukkiger was, toen ze zo oud was als Hilde nu.

Toen Fred een jaar of vier was, ging hij voor het eerst met zijn vader het dak op. Toen hij acht was, verving hij bij een vriendje thuis zelfstandig de zwanenhals onder het aanrecht. Zijn vader kwam niet eens kijken of het wel goed zat. Dat wíst hij gewoon. Toen zijn vader overleed, nam Fred de zaak als vanzelfsprekend over. Tweeëndertig is hij nu en als d’r geen crisis in de lucht hing, had hij allang twee jongens extra aangenomen. Hij kijkt graag naar de Soprano’s. Gisteravond zag hij de aflevering waarin Carmela vruchteloos probeert de schoolresultaten van haar zoon, Anthony op te krikken. De leraar die ze hoopte te beïnvloeden, zegt het zoals het is: ‘Loodgieters moeten er ook zijn.’ Zo is dat, denkt Fred, terwijl hij zijn tanden in een stuk pizza ai frutti di mare zet.

Toen Omar in 1985 als seizoenswerker op de kermis begon, was hij in zijn hoofd al bezig met de oprichting van een continentbreed imperium van touringcarbedrijven. In 1995 had hij een aardig centje gespaard, maar aan het oprichten van imperia is hij nooit toegekomen. Bij het opbouwen van de Gravitron 2000 werd hij getroffen door vallend metaal. Hij is blijvend verlamd, maar aan zijn stem mankeert niks. In overleg met de bedrijfsarts is hij nu voorlezer geworden bij de blindenbibliotheek. ‘Hoe het groeide’ van Knut Hamsun hebben ze hem niet laten voorlezen. Maar zijn interpretatie van Bomans’ De 100-jarige is onder blinden een regelrechte hit. Hij krijgt 8% vakantiegeld. Die besteedt hij elk jaar weer aan dezelfde busreis naar Callella. Bitterheid is hem vreemd.

Van die jongens als Luud, daar waren ze gek op bij de luchtmacht. Sociaal en sportief. Niet alleen hét doelpuntenkanon van Columbia 1, maar na afloop ook degene die de eerste twee rondjes betaalde om de (vooral door hem) gewonnen wedstrijd te vieren. Een enkele keer aangeschoten, nooit dronken. Gezonde hobby’s: een Spitfire uit ’67 als roestbak gekocht, nu glimmend in de was. De stuwende kracht achter het buurtvolleybal en een gedreven zeiler. Maar als het moest zette hij alles aan de kant voor zijn zieke achterbuurmeisje. Met de Zevenheuvelenloop heeft hij bijna 1500 gulden voor een aangepast bed bij elkaar gerend. Zijn ouders waren Nederlands Hervormd (maar deden daar ook toen al weinig meer aan). In de keuringsweek zat hij even zonder meisje, maar in de maanden ervoor heeft hij van zijn belangstelling voor blonde dames geen geheim gemaakt. Op de vraag ‘wat trekt je aan in de luchtmacht?’ heeft hij gezegd dat het hem mooi leek ‘om de verantwoordelijkheid voor zo’n dure machine te mogen dragen’. Fijne jongen, vond de legerpsycholoog. Waren er maar meer zoals hij. Eind deze maand krijgt hij een lintje. Volkomen verdiend, als je het ons vraagt.

Als er iemand is die weet dat tussen droom en daad wetten in de weg staan, dan is het Frank wel. Als enige van de lichting ’81 besloot hij niet te gaan studeren. ‘Hij wilde zich,’ zei hij, ‘breed oriënteren op de maatschappij in al haar geledingen’. Hij werkte een poos in een kachelpijpenfabriek, deed in een melkfabriek plastic lepeltjes in voorbijglijdende blikken en verhuurde zich een poos als tentenbouwer. Soms nam hij een paar maanden de tijd om na te denken. Als de mensen hem vroeg wat hij wilde worden, had hij zijn antwoord klaar: ik wil niks worden ik bén al iets. Zijn stadgenoten zagen hem bij gunstig weer dikwijls op een bankje in het park zitten, een boek van Hermann Hesse op schoot. De steppewolf, meestal. De eerste jaren had zijn vaste juffrouw (contactpersoon) bij de sociale dienst wel een zwak voor hem. Maar toen de dienst ineens DWI ging heten, veranderde ook zij van toon. Frank is nu conducteur op de tram (het liefst op de zeven). Wat hij niet voor mogelijk hield, is toch gebeurd: hij geniet van de collegialiteit. Hij maakt dingen mee en spreekt dagelijks tientallen mensen. Voor zijn Hesses heeft hij via marktplaats nog negentig Euro gevangen. Hij ziet uit naar de eerste keer dat hij een ex-klasgenoot voor zijn hokje krijgt. De dialoog heeft hij al duizend keer in zijn hoofd gerepeteerd.

‘Dus jij bent tramconducteur…’

‘gewórden!’

Bevrijd lachen.

Toen Zefanja een jaar of dertien was, sprak hij tegenover de schooldecaan de wens uit marconist op de wilde vaart te worden. De decaan had twee teleurstellingen voor hem: het beroep van marconist was opgeheven en voor de zeevaartschool moest je minstens wis- en natuurkunde hebben. Op zijn 35^ste voelt hij die teleurstelling nog steeds, hoewel hij sinds het gesprek met de Berufsberater maar een keer op zee is geweest. Bij die gelegenheid hing hij onophoudelijk met zijn hoofd boven het scheepstoilet. Zo eenduidig als toen tegenover die decaan heeft hij zijn doelen nooit meer weten te benoemen. Omdat oom Arend zei dat je met rechten alle kanten uitkon - en dan ook uitsluitend omdat oom Arend dat zei - is hij rechten gaan doen. Dat hij in de scheepsassurantiën terecht is gekomen is toeval. Van mensen die beweren dat dat nogal voor de hand lag, wordt hij pissacherijnig.  

Helena heeft haar dochter opgevoed zoals ze zelf opgevoed had willen worden. Vrij van vooroordelen. Een geest die naar alle kanten open staat. Als de werking van een dieselmotor ter sprake komt, halen ze samen een boek uit de bieb en kijken hoe zo’n ding werkt. Wat aten ze voor ontbijt aan boord van de Santa Maria? Ze staat er zelf versteld van wat er niet allemaal bekend is over het leven van Columbus. In het weekend mag Mathilde kiezen: 1 dag doen ze iets wat zij leuk vindt, de andere dag kiest mama. Afgelopen weekend zijn ze naar het Toon Tellegenmuseum geweest. En naar de Hoornse kermis. Dinsdag gaat ze naar dwarsfluit en ze bezweert haar moeder dat ze daar nog steeds heel veel plezier in heeft. Grieks en Latijn heeft ze laten vallen. Maar ze is breed geïnteresseerd. ‘Zijn er ook vleesetende vlinders?’ vroeg ze laatst aan een zondagvrijwilliger in Naturalis. Het is een mooi, vrij kind dat weet wat ze wil. Nu al! (Ze is net vijftien.) Toch droomt Mathilde ervan kapster te worden. Haar moeder heeft zich voorgenomen daar niets over te zeggen.

Oma Hardenberg vindt hem maar een rare snuiter. En een ding weet ze zeker: dat vroegwijze heeft hij niet van haar zoon. Die wilde piloot worden toen-ie zo klein was, en later iets bij de koopvaardij. Schitterende baan nu, als trainer sociale vaardigheden bij een groot elektronicaconcern. Maar haar enige kleinzoon… acht is hij nu. En hij wil parodontoloog worden. Ze wist niet eens wat het was. ‘Gezond tandvlees,’ zegt haar kleinzoon, ‘is de basis voor een stevig gebit.’ Dat bedoelt oma Hardenberg. Welk kind van acht bekommert zich nou om mondhygiëne? Gelukkig heeft hij het eiermandje van Jamin (€ 6.95) wel helemaal leeggegeten. Het zou haar met hem hebben verzoend, als hij daarna niet had gezegd dat een zuuraanval ineens beter was dan een heleboel kleine zuuraanvalletjes achter elkaar. Als ze naar haar eigen zoon kijkt, ziet ze onderdrukte schaamte over de toekomstdromen van zijn zoon, haar kleinzoon. Ze vindt het lastig uit te maken of ze daar nou blij mee moet zijn.